Azerbaycan Milli Marşı’nın sözlerini kaleme alan ve unutulmaz “Çırpınırdı Karadeniz” şiiriyle geniş kitlelerce tanınan şair Ahmet Cevat, idam edilişinin 89. yıl dönümünde anılıyor. Eserleriyle Türkiye ve Azerbaycan arasındaki gönül köprüsünü güçlendiren Cevat, vatan sevgisi temalı çalışmalarıyla ortak kültürel bellekte derin izler bıraktı.
5 Mayıs 1892 tarihinde Şemkir bölgesinin Seyfeli köyünde dünyaya gelen şair, temel eğitimini köyünde tamamladı. Arapça ve Farsça dillerini öğrendikten sonra 1906 senesinde ailesiyle Gence'ye yerleşerek tahsilini burada sürdürdü. Öğrenimini 1912'de bitirmesinin ardından Gence Kız Okulu bünyesinde Türkçe ve Farsça öğretmenliğine başladı. Aynı yıl gönüllü şekilde Osmanlı saflarına katılan fikir insanı, Balkan Savaşları sürecinde Bulgar güçlerine karşı mücadele verdi.
Anadolu Cephesinde ve Trabzon'da Yardım Faaliyetleri
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Anadolu topraklarındaki gelişmeleri yakından izleyen Ahmet Cevat, basında muhtelif haber ve yazılar yayımladı. Bakü merkezli faaliyet gösteren Müslüman Cemiyet-i Hayriyesi isimli yardım teşkilatına katılan aydın isim, 1915 yılında insani yardım çalışmalarında aktif rol üstlendi.
Cevat, oluşturulan özel bir heyet kapsamında Batum, Kars, Ardahan, Sarıkamış, Erzurum ve Trabzon bölgelerinde yaşayan Türklere yardım ulaştırdı. Heyet aynı zamanda Rus ordusu tarafından esir alınan Osmanlı askerlerine yönelik destek faaliyetleri de yürüttü.
Milli Marş Süreci ve Sovyet Baskıları
İlk şiir kitabı "Koşma"yı 1916 yılında Bakü'de okurlarla buluşturan şair, Türk düşünürü Ziya Gökalp'in övgüsünü kazandı. Gökalp, kaleme aldığı değerlendirmede eserdeki şiirlerin Osmanlı Türklerine, vatana ve orduya adandığını belirtti. Kitabın bir nüshası ise 15 Eylül 1918'de Bakü'yü kurtaran Kafkas İslam Ordusu Komutanı Nuri Paşa'ya takdim edildi.
Azerbaycan'ın bağımsızlık sürecinde açılan marş müsabakasına katılan şairin metni ile Üzeyir Hacıbeyli'nin bestesi büyük beğeni gördü. Fakat Bolşevik ordusunun ülkeyi işgal etmesi nedeniyle eser resmiyet kazanamadı. Sovyet idaresinin kurulmasıyla ağır baskılar gören ve defalarca tutuklanan yazar, "Türkçülük" ile "devrim karşıtlığı" iddialarıyla yargılanarak 13 Ekim 1937 tarihinde kurşuna dizilip idam edildi. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığına kavuşan Azerbaycan parlamentosu, 1992'de bu eseri resmen milli marş olarak benimsedi.
Hamidiye Zırhlısından Doğan Eser: Çırpınırdı Karadeniz
Ahmet Cevat'ın Balkan Savaşları sırasında gösterdiği kahramanlıklarla öne çıkan Hamidiye kruvazöründen esinlenerek 1914 yılında yazdığı "Çırpınırdı Karadeniz", şairin en çok bilinen eseri konumundadır. Bazı kaynaklarda "Yol ver Türk’ün bayrağına" olarak da anılan şiir, taşıdığı birlik ve bağımsızlık duygularıyla Türk dünyasında ortak bir miras olarak yaşamaya devam ediyor.