Rusya ile Ukrayna arasında süregelen savaşta Karadeniz bölgesindeki ticari gemilere ve liman altyapısına düzenlenen saldırılar, Ukrayna'nın tarımsal ürün sevkiyatını ciddi ölçüde aksatıyor. Ukrayna hükümeti, ihracat akışını koruyabilmek amacıyla bir yandan yeni lojistik güzergâhlar üzerinde çalışırken diğer yandan deniz taşımacılığının emniyeti konusunda Türkiye ile diplomatik temaslarını sürdürüyor. Kiev yönetiminin paylaştığı bilgilere göre sivil deniz araçlarına ve liman tesislerine yönelik taarruzlar, ihracatçı firmaları farklı rotalara yönelmek zorunda bırakıyor. Yaşanan bu mecburi yönelim hem ürün teslimat sürelerinin uzamasına hem de taşımacılık giderlerinin yükselmesine neden oluyor.
Söz konusu gelişmeler, Karadeniz havzasında yer alan Trabzon açısından da alternatif ticaret hatlarının önemini yeniden gündeme taşıyor. Ukrayna menşeli tarım ürünlerinin Avrupa demir yolu ağı, Gürcistan üzerinden Sarp Sınır Kapısı veya Orta Koridor bağlantıları kullanılarak Türkiye'ye taşınması muhtemel seçenekler arasında görülüyor. Buna karşın bahsi geçen rotaların Ukrayna tahılının sevkiyatında fiilen kullanılacağına dair doğrulanmış herhangi bir resmi plan bulunmuyor.
İhracatta Düşüş Ve Artan Lojistik Maliyetleri
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vysotskyi, Avrupa Birliği üyesi ülkelere yönelik çağrısında tarımsal sevkiyatların kesintisiz biçimde devam etmesi gerektiğini vurguladı. Ukrayna hükümetinin aktardığı açıklamalara göre Vysotskyi, liman operasyonlarındaki aksamaların doğrudan çiftçilerin gelirlerini düşürdüğünü ve 2027 ekim sezonu bakımından risk barındırdığını dile getirdi.
Kiev yönetimi, cari sezonda yaklaşık 64 milyon ton tarımsal ürünü dünya pazarlarına ulaştırmayı hedefliyor. Fakat eylül ayında gerçekleştirilebilen sevkiyat 2,2 milyon ton düzeyinde sınırlı kaldı. Liman kısıtlamalarının sürmesi durumunda sezon bitimine dek 30 milyon tondan fazla ürünün sevk edilemeyebileceği hesaplanıyor. Ukrayna makamlarının açıklamalarına göre deniz taşımacılığı yerine alternatif kara veya nehir yollarına başvurulması, ürün başına ton bazında yaklaşık 50 avroluk ilave bir lojistik maliyet doğuruyor. Ukrayna, limanlardaki engeller devam ettiği müddetçe oluşan bu olağanüstü nakliye masraflarının bir kısmının karşılanması amacıyla Avrupa Birliği'nden maddi katkı talep ediyor.
Kullanılan Taşıma Yolları Ve Gürcistan Bağlantısı
Ukrayna, tarımsal ürünlerini ihraç edebilmek için Karadeniz limanlarının dışında Avrupa'ya uzanan kara ve demir yolu ağlarını ve Tuna Nehri kıyısındaki liman tesislerini kullanıyor. Ukrayna Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Avrupa Komisyonu'nun yanı sıra Moldova ve Romanya ile alternatif hatların taşıma kapasitesini artırmak için ortak çalışmalar yürütüldüğünü bildirdi. Bu temaslarda Tuna bölgesindeki limanların geliştirilmesi, gümrük kapılarındaki geçişlerin hızlandırılması ve demir yolu ile kara yolu altyapısının tahkim edilmesi gibi başlıklar değerlendirildi.
Avrupa Komisyonunun Ağustos 2026 tarihli verilerine göre Ukrayna'nın tahıl, yağlı tohum ve ilişkili mamul ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı Dayanışma Koridorları vasıtasıyla, yalnızca yüzde 10'luk bölümü ise Karadeniz limanları kanalıyla yapıldı. Doğu Karadeniz özelinde ise Gürcistan üzerinden uzanan kara yolu hattı dikkat çekiyor. Sarp Sınır Kapısı üzerinden kamyonlarla Türkiye'ye tahıl getirilmesi teorik bir senaryo olarak değerlendirilse de bunun hayata geçmesi için Ukrayna ile Gürcistan arasında uygun hatların kurulması, transit izinlerinin sağlanması ve nakliye giderlerinin netleşmesi gerekiyor. Gürcistan'daki Poti Limanı gibi tesisler lojistik zincirde yer alabilecek nitelikte olsa da Ukrayna tahılının Poti üzerinden Sarp'a getirildiğine ilişkin doğrulanmış bir plan ya da sevkiyat verisi bulunmuyor.
Orta Koridor Ve Türkiye İle Diplomatik Temaslar
Çin'den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlanan Orta Koridor da lojistik değerlendirmeler arasında yer alıyor. Demir yolu ve denizyolu hatlarını birleştiren bu koridor, Ukrayna'dan Türkiye'ye doğrudan bağlanan hazır bir tahıl güzergâhı niteliği taşımıyor. Ukrayna tahılının bu ağa entegre olabilmesi adına aktarma merkezlerinin belirlenmesi, yeni bağlantıların tesisi ve ticari mutabakatların yapılması şart koşuluyor.
Diğer taraftan Karadeniz'deki deniz koridorunun geleceği diplomatik temaslarla şekilleniyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir görüşme gerçekleştirerek Karadeniz'deki seyrüsefer emniyetini ve deniz yoluyla yapılan gıda ihracatının güvenli biçimde sürdürülmesini ele aldı. Ukrayna Devlet Başkanlığı tarafından yapılan bilgilendirmede Zelenskiy, tahıl taşımacılığında kullanılan koridorun tekrar faaliyete geçirilmesi hedefiyle muhtelif seçeneklerin değerlendirildiğini aktardı.